kARLEN  MATEVOSYAN
                  ԿԱՌԼԵՆ ՄԱԹԵՒՈՍՅԱՆ
                               1927-2007




     Կառլեն    Մաթևոսյանը ծնվել է Եղեգնաձորի շրջանի Աղավնաձոր գյուղում
1927 թվականի Դեկտեմբերի 31- ին: Սկզբնական կրթությունը հայրենի
գյուղում ստանալուց հետո ուսումը շարունակել է շրջկենտրոնի միջնակարգ
դպրոցում, որն ավարտելուց հետո ավարտել է նաև ֆիզկուլտ ինստիտուտը,
մանկավարժական ինստիտուտի աշխարհագրության ֆակուլտետը և
մարքսիզմ-լենինիզմի համալսարանը: Պատերազմի տարիներին
անասելի դժվարություններ բաժին հասան թե ռազմի դաշտում
մարտնչողներին, թե թիկունքի մարդկանց: Պատանի Կառլենը
հին հագուստներից և կոշիկներից մանկական հագուստ ու կոշիկ էր կարում`
նվիրելով կարիքավորներին: Հետաքրքրասեր էր, բազմաշնորհ: Մինչև ԲՈՒՀ
ընդունվելը աշխատեց իբրև որմնադիր ու ծեփագործ, ատաղձագործ ու
խառատ: Նորակառույց տների ներքին հարդարանքը նրան էին վստահում:
Ընդամենը 16 տարեկան էր, երբ մի քանի տապանաքար տաշեց
զարմանալի փորագրություններով: 1943-ին երբ հատուկենտ ռադիոընդունիչ
ունեցող կար, նա երեք լուցկու տուփի մեծության ռադիոընդունիչ  պատրաստեց, որն 
աշխատում  էր երկու ալիքներով:  Կարճ ժամանակ անց Կառլենը ճանաչվեց
որպես ռադիոընդունիչների, ժամացույցների, ավելի ուշ նաև
հեռուստացույցների հմուտ վերանորոգող: Գյուղ էին բերել նորագույն
տեխնիկայով հագեցած փայտամշակման սարքավորումներ, որոնց
տեղադրման ու փորձարկման աշխատանքը վստահվեց Կառլենին: Նրա
հայրը` լուսահոգի Սմբաթ Մաթևոսյանը, ձեռք էր բերել մի գրամաֆոն ու
ձայնասկավառակներ: Այդպես էլ Կառլենը մուտք գործեց երաժշտական
աշխարհ, տարվեց այն տարիներին ընդունված ու սիրված մեղեդիներով: Ու
քանի որ հազվագյուտ էին ճարվում մաքրահնչյուն դուդուկներ,  զուռնաներ  ու
շվիներ, նա որոշեց իր ուժերով նվագարաններ պատրաստել: Ու պատրաստեց
ոչ միայն դուդուկ, շվի, զուռնա ու դհոլ, այլև լարային նվագարաններ թառ,
քամանչա: Կատարելագործեց նաև նվագելու իր արվեստը միշտ
առաջնությունը տալով ծիրանափողին: Ինստիտուտը ավարտելուց հետո
Կառլենն աշխատեց իրենց գյուղի միջնակարգ դպրոցում, ապա տեղափոխվեց
Երևան ու սկսեց շարունակել ուսուցչական աշխատանքը: Իր աշխատանքային
կարերան ավարտեց Երևանի թիվ 142 դպրոցում որպես ճանաչված ուսուցիչ և
ուսմասվար:     
     1977-ին այդ դպրոցում հանդիսավորությամբ նշվեց Կառլեն Մաթևոսյանի
ծննդյան 50-ամյակը: Այդ անսովոր հաբելյանական հանդեսին ներկա
էին`Հայաստանի ամենահայտնի դուդուկահարները` ժողովրդական արտիստ
ու երգահան լուսահոգի Վաչե Հովսեփյանը, անզուգական վարպետ Ջիվան
Գասպարյանը, վաստակավոր արտիստներ վաղամեռիկ Վլադիմիր
Հարությունյանը,Սերգեյ Կարապետյանը և այլոք: Հոբելյանական
երեկոն վերածվեց անկաշկանդ ու յուրօրինակ համերգ-հանդեսի: Ջերմ խոսքեր
շատ հնչեցին այդ օրը վարպետի հասցեին, նաև հոգեպարար մեղեդիներ
նշանավոր դուդուկահարների կատարմամբ: Այդ օրվանից անցել է 30 տարի:
Մաթևոսյանի պատրաստած գործիքները հնչում են աշխարհի տարբեր
անկյուններում ու ջերմացնում մարդկանց հոգիները:"Կառլենը մեր
ժամանակների Ստրադիվարիուսն է, հոյակապ մարդ ու անզուգական ընկեր,-
ասել է Վաչե Հովսեփյանը: Նրբաճաշակ երաժիշտ և մեծ վարպետ: Նա
պատրաստել է նորատիպ մի փողային նվագարան, որը փոխարինում է թե
ծիրանափողին, և թե կլառնետին":
    
                                           Զավեն Սամվելյան 


      
Կառլեն Մաթևոսյանը այն մարդն էր, որի ջանքերի հետ է կապված 20-րդ դարի

2-րդ կեսի համաշխարհային հանրության կողմից սիրված ու ճանաչված

դուդուկը: Նա մեր ժամանակի դուդուկի Ստրադիվարիուսն էր, եկավ

ժամանակին,  սակայն գնաց անժամանակ: Հիրավի Կառլեն Մաթևոսյանը

անմահ է, որովհետև դուդուկ նվագարանը նա իր հետնորդների համար

դարձրեց    սիրելի նվագարան`ինքը դառնալով բոլոր դուդուկ սիրողների

տիրակալը: Նա մի հզոր լուսատու փարոս էր, որ հանգավ: Իր գործի մեջ 

 հանճար էր Կառլեն Մաթևոսյանը:
                                                                                              մահազդ
                                      

ԱՓՍՈՍ ՋԻՎԱՆ ՕՐԵՐԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ ՎԵՐՋԱՑԱՎ,
ՁՄԵՌ ԴԱՐՁԱՎ ԿՅԱՆՔԻՍ ՆՈՐ ԳԱՐՈՒՆԸ ՎԵՐՋԱՑԱՎ,
ՋԱՀԵԼՈՒԹՅՈՒՆ ԿՈՉՎՈՂ ԱՅՆ ԵՐՋԱՆԿՈՒԹՅՈՒՆԸ ՉՔԱՑԱՎ,
ԵՍ ՉԻՄԱՑԱ ԿՅԱՆՔԸ ԵՐԲ ՍԿՍՎԵՑ ԵՐԲ ՎԵՐՋԱՑԱՎ:             
                                              *****
ԱՇԽԱՐՀ ԳԱԼՈՒ ՈՒ ԳՆԱԼՈՒ ՊՏՈՒՂՆ ՈՒՐ Է,
ԵՒ ՄԵՐ ԿՅԱՆՔԻ ԹԵԼԻ ԿԾԿԻ ԳԼՈՒԽՆ ՈՒՐ Է,
ԵՐԿԻՆՔՆ ԱՅՍՔԱՆ ԿՅԱՆՔԵՐ ՔՆՔՈՒՇ ՈՒ ՓԱՓԿԱՍՈՒՆ,
ԱՅՐՈՒՄ ՈՒ ՄՈԽԻՐ Է ԴԱՐՁՆՈՒՄ, ԲԱՅՑ ԾՈՒԽՆ ՈՒՐ Է:
                                             *****
ԱՇԽԱՐՀՍ ԱՅՍ ՈՉ ՈՔԻ ՄՆԱԼՈՒ ՉԷ ՀԱՎԻՏՅԱՆ,  
ԳՆԱՑԵԼ ԵՆ ԳՆՈՒՄ ԵՆՔ, ՆՈՐԻՑ ԿԳԱՆ ՈՒ ԿԵՐԹԱՆ,
ՆՐԱՆՔ , ՈՐ ՀԻՆ ԷԻՆ ՆՐԱՆՔ ԷԼ ՈՐ ՆՈՐ ԵԿԱՆ,
ՈՉ ՄԵԿԸ ԻՐ ՍՐՏՈՎ, ԿՅԱՆՔ ՉԻ ՏԵՍԵԼ ԱՅՆՔԱՆ:
                                              *****
ԹԵ ԻՄ ԱՇԽԱՐՀ ԳԱԼԸ ԻՄ ՁԵՌՔԻՆ ԼԻՆԵՐ, ԵՍ ՉԷԻ ԳԱԼ,
ՆՈՒՅՆՊԵՍ ԹԵ ԳՆԱԼՆ ԻՄ ՁԵՌՔԻՆ ԼԻՆԵՐ, ՉԷԻ  ԳՆԱ
ԱՎԵԼԻ ԼԱՎ ՉԵՐ ԼԻՆԻ` ՈՉ ԳԱՅԻ, ՈՉ ԳՆԱՅԻ 
 ՈՏՔ ՉԴՆԵՅԻ ԱՇԽԱՐՀՈՒՄ ԱՅՍ  ԱՆՀՅՈՒՐԸՆԿԱԼ:   
                                              *****
 ՈՎ ԲԱՐԵԿԱՄ, ՄԻ ԱՓՍՈՍԱ ԱՇԽԱՐՀԸ ԶՈՒՐ,     
 ԿՅԱՆՔԻՑ ԶԱՏՎԵԼՆ ԷԼ ՄԻ ԴԱՐՁՆԻ ՎՇՏԻ ԱՂԲՅՈՒՐ , 
 ՀԵՆՑ, ՈՐ ԱՆՑՆԻ ԿՅԱՆՔԸ, ՄԱՀՆ ԷԼ ՉԻ ԶԳԱՑՎԵԼՈՒ, 
  ՄԻ ՎՇՏԱՆԱ ԿՅԱՆՔԻ, ՄԱՀՎԱՆ ՀՈԳՍՈՎ ՏԽՈՒՐ:                                                                    
                                                      
                                                       հայրիկիս հուշատետրից         

      http://www.youtube.com/watch?v=Nq2EIhOzbMc                                            
  
                      AN INSTRUMENTAL MAKER  
     "People ask me if I get sick and tired of making the same
 instrument every day. I think this is my legacy.
 After I'm gone this will remain"
          
        Վարպետ Կարլենի պատրաստած գործիքները


     The perfect duduk, some say, is carved not in a remote hillside village
in Armenia, but, like so much of this instrument's current existence,
here in Los Angeles. Deep in the lap of a working-class North Hollywood
neighborhood, maestro Karlen Matevosyan Smbati, the 78-year-old
immigrant whom many consider to be the world's foremost duduk maker,
whiles away in a senior center, plotting and planning to create the
perfect instrument when he gets home to his neat garage workshop.
Matevosyan, a self-taught artisan who was once a high school principal,
wears glasses too big for his deeply lined face and harbors a
penchant for plaid flannel and sweatpants. In a raspy, low voice,
he says he'd always played the instrument and had never found one he
liked. The first instrument he made was for himself, and every duduk
he's since created gets the same treatment. "I always think this is
my instrument. I'm making it for me," he says through an interpreter.
"I've been studying apricot wood all my life and I've been making
duduks for more than 50 years," Matevosyan says. "If I hear a duduk,
I can often tell where the wood came from."
    To succeed as a duduk maker, you may need to know your wood but
you also must be a musician. "That's why I don't have a personal
successor," Matevosyan says. "You can't teach an artisan to make the
duduk. You must know how to play the instrument first to understand
it." But the high standards that Matevosyan set have fueled excellence
in duduk-making back in Armenia.
  "Recognizing that there are great new duduk makers and the instruments
have increased in quality, maestro Karlen is the godfather of modern
duduk making," says Pedro Eustache, a professional woodwind player
who plays the instrument for many Hollywood scores.
Matevosyan makes most of the duduk by hand, using a hand drill to form
the cylinder. It takes 42 additional steps to finish the instrument,
from drilling the finger holes to lathing the cylinder.
That's after a year to 18 months to cure the green apricot wood that
gives it the specific timbre and lasting quality. Over the course
of his career, he has sold more than 3,700 handmade instruments.
   Matevosyan revolutionized the instrument by changing the spacing of
the finger holes and enlarging the holes to get a full volume. He's
also credited with improving the mouthpiece by adding tonal control to
the reed to play half notes. "It's like the black keys on the piano,"
he says. "Now you can play more than full notes on the duduk."
Matevosyan also pioneered different types and sizes of duduks. In the
past, duduks were created in unpredictable keys. Now they represent
the four tonal ranges: soprano, alto, tenor and bass. The latest of
his creations is a Hegoshu, the largest duduk, which sounds like a
cross between a clarinet and a duduk. There are four in existence,
one owned by Eustache.
   Matevosyan revolutionized the instrument by changing the spacing of
the finger holes and enlarging the holes to get a full volume. He's
also credited with improving the mouthpiece by adding tonal control to
the reed to play half notes. "It's like the black keys on the piano,"
he says. "Now you can play more than full notes on the duduk."
Matevosyan also pioneered different types and sizes of duduks. In the
past, duduks were created in unpredictable keys. Now they represent
the four tonal ranges: soprano, alto, tenor and bass. The latest of
his creations is a Hegoshu, the largest duduk, which sounds like a
cross between a clarinet and a duduk. There are four in existence,
one owned by Eustache.

                           - Litty Mathew  {Los Angeles Times}